X

Używamy plików cookies aby ułatwić korzystanie z naszych serwisów. Jeśli nie wyrażają Państwo zgody by pliki cookies były zapisywane na dysku należy zmienić ustawienia swojej przeglądarki.

KRAJOWA RADA NOTARIALNA

Dziedziczenie ustawowe

Gdy powołanie do spadku nie wynika z testamentu, wskazanie spadkobiercy następuje według przepisów kodeksu cywilnego. Jego zasady obowiązują także w sytuacji, gdy co prawda sporządzono testament, ale wskazany w nim spadkobierca:

  • zmarł przed spadkodawcą, czyli testator przeżył swego spadkobiercę,
  • nie chciał, choć mógł, być spadkobiercą (odrzucił spadek), a w żadnym ze wskazanych przypadków testament nie zawierał rozrządzenia na taką ewentualność (na przykład podstawienia),
  • uznany został przez sąd za niegodnego dziedziczenia, gdyż dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy, albo podstępem lub groźbą wpłynął na spadkodawcę w sprawie sporządzenia testamentu, względnie umyślnie ukrył, zniszczył, podrobił lub skorzystał z podrobionego testamentu.

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, którą prawo określa mianem chwili otwarcia spadku. Zatem nie data postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie data sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, ani nie data przyjęcia spadku określają chwilę, z którą prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na jego spadkobierców. Następuje to z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy. W konsekwencji tego chwila otwarcia spadku określa przepisy ustalające między innymi krąg spadkobierców, a także decyduje o składzie majątku spadkowego. Oznacza to, że notariusz lub sędzia, dokonując ustalenia spadkobierców ustawowych, stosuje przepisy prawne obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, a nie w chwili podjęcia tych działań. Może zatem zdarzyć się, choć są to przypadki rzadkie, że w stosunku do osób, które zmarły przed wprowadzeniem polskiego ustawodawstwa spadkowego po uzyskaniu niepodległości w roku 1918, nadal stosowane będą przepisy państw zaborczych z okresu rozbiorów Polski. W praktyce znacznie częściej pojawi się problem dziedziczenia gospodarstw rolnych, bowiem przepisy prawne w powojennej historii Polski były wielokrotnie zmieniane.
Warto wspomnieć ostatnią (obowiązującą od dnia 28 czerwca 2009 r.) znaczącą zmianę przepisów prawa spadkowego, która zmieniła krąg ustawowych spadkobierców i kolejność dziedziczenia, aby podkreślić rolę testamentu jako najlepszego instrumentu decydowania o naszym majątku po śmierci.

Co zmieniło się 28 czerwca 2009 r. w zakresie dziedziczenia ustawowego?

I. Jeżeli osoba zmarła przed dniem 28 czerwca 2009 r., spadkobiercami ustawowymi są:

A. w przypadku, gdy zmarły pozostawił zstępnych (potomstwo):

  • dzieci, a jeżeli nie dożyły otwarcia spadku – wnuki, prawnuki itd.,
  • małżonek;
w takiej sytuacji zstępni i małżonek dziedziczą w częściach równych, z tym jednak, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 spadku, co ma znaczenie, gdy zmarły pozostawił więcej niż troje dzieci.

B. w przypadku, gdy zmarły nie pozostawił potomstwa:

  • małżonek,
  • rodzice,
  • rodzeństwo, a jeżeli któreś z nich nie dożyło otwarcia spadku – zstępni rodzeństwa (na przykład siostrzenica, bratanice, bratankowie, a dalej ich dzieci);
w takiej sytuacji udział małżonka wynosi 1/2 spadku, druga połowa przypada łącznie rodzicom i rodzeństwu, natomiast w razie braku zstępnych, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa cały spadek przypada małżonkowi.

C. w przypadku, gdy zmarły nie pozostawił nikogo z wymienionych w części I. w punktach A. i B. – gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Polsce, a przy braku takiego – Skarb Państwa.

II. Jeżeli osoba zmarła 28 czerwca 2009 r. lub po tej dacie, spadkobiercami ustawowymi są:

A. w przypadku, gdy zmarły pozostawił potomstwo – identycznie jak w sytuacji opisanej w części I. A.

B. w przypadku, gdy zmarły nie pozostawił potomstwa:

  • małżonek,
  • rodzice (oboje), przy czym udział małżonka wynosi połowę spadku.

C. w przypadku, gdy zmarły nie pozostawił potomstwa i jeden z rodziców nie żyje:

  • małżonek,
  • żyjący rodzic,
  • rodzeństwo, a jeżeli któreś z nich nie dożyło otwarcia spadku – ich zstępni, przy czym udział spadkowy małżonka dziedziczącego wraz z żyjącym rodzicem, rodzeństwem lub ich zstępnymi wynosi połowę.

D. w przypadku, gdy zmarły nie pozostawił potomstwa, małżonka, rodziców, rodzeństwa bądź zstępnych rodzeństwa:

  • dziadkowie, w częściach równych,
  • jeśli dziadkowie nie dożyli otwarcia spadku, ich miejsce zajmują ich zstępni (stryjowie, wujowie, ciotki).

E. w przypadku, gdy zmarły nie pozostawił nikogo z wymienionych w części I. w punktach A., B., C. i D.

  • pasierbowie.

F. w przypadku, gdy zmarły nie pozostawił nawet pasierbów – gmina lub Skarb Państwa, tak jak w części I. w punkcie C i D.

Jak zatem widać, od dnia 28 czerwca 2009 r. znacznie powiększył się krąg osób dziedziczących z ustawy, a gmina i Skarb Państwa odsunięte zostały na dalsze miejsca

Krajowa Rada Notarialna
ul. Dzika 19/23
00-172 Warszawa

tel. (22) 635 78 40, (22) 635 07 83
fax. (22) 635 79 10
email: biuro@krn.org.pl

Valid XHTML 1.1Level Double-A conformance, W3C WAI Web Content Accessibility Guidelines 2.0
Opracowanie: RejNET
wygenerowano w czasie: 0.09 s.